Πώς μειώνεται η επιλεκτική σίτιση στα παιδιά

Ένα παιδί που τρώει μόνο λίγα, πολύ συγκεκριμένα φαγητά μπορεί να μετατρέψει κάθε γεύμα σε πηγή έντασης για όλη την οικογένεια. Το ερώτημα «πώς μειώνεται η επιλεκτική σίτιση;» δεν απαντιέται με πίεση, παρακάλια ή με το να μείνει το παιδί νηστικό. Χρειάζεται να κατανοήσουμε τι δυσκολεύει το παιδί, να χτίσουμε ασφάλεια γύρω από το φαγητό και να προχωρήσουμε με μικρά, σταθερά βήματα.

Η επιλεκτική σίτιση είναι συχνή στην προσχολική ηλικία και, σε αρκετές περιπτώσεις, αποτελεί μέρος της αναπτυξιακής πορείας. Όταν όμως η λίστα των αποδεκτών τροφών είναι πολύ περιορισμένη, το παιδί αποφεύγει ολόκληρες ομάδες τροφίμων, αγχώνεται έντονα στο τραπέζι ή επηρεάζονται η ανάπτυξη και η καθημερινή λειτουργικότητά του, χρειάζεται πιο προσεκτική διερεύνηση.

Τι κρύβεται πίσω από την επιλεκτική σίτιση

Η επιλεκτικότητα δεν είναι συνήθως πείσμα. Ένα παιδί μπορεί να απορρίπτει μια τροφή λόγω της υφής, της μυρωδιάς, της θερμοκρασίας, του χρώματος ή ακόμη και επειδή δύο τρόφιμα αγγίζονται στο πιάτο. Για κάποια παιδιά, το τραγανό είναι ανεκτό ενώ το μαλακό προκαλεί δυσφορία. Για άλλα, η αλλαγή μάρκας σε ένα γνώριμο τρόφιμο αρκεί για να οδηγήσει σε άρνηση.

Μπορεί επίσης να υπάρχουν δυσκολίες στις στοματοκινητικές δεξιότητες, όπως μάσηση που κουράζει ή δυσκολία στη διαχείριση συγκεκριμένων υφών. Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, η δυσκοιλιότητα, οι αλλεργίες, ο πόνος κατά την κατάποση ή ένα προηγούμενο επεισόδιο πνιγμού μπορούν να δημιουργήσουν αρνητική σύνδεση με το φαγητό. Σε ορισμένα παιδιά, η επιλεκτική σίτιση συνδέεται με αισθητηριακές δυσκολίες, νευροαναπτυξιακές διαφορές ή έντονο άγχος.

Γι’ αυτό η αποτελεσματική υποστήριξη δεν ξεκινά από τη φράση «φάε άλλη μία μπουκιά». Ξεκινά από την ερώτηση: τι προσπαθεί να μας επικοινωνήσει το παιδί μέσα από την άρνησή του;

Πώς μειώνεται η επιλεκτική σίτιση χωρίς πίεση

Ο βασικός στόχος δεν είναι να φάει το παιδί αμέσως μια μεγάλη μερίδα από κάθε νέα τροφή. Στόχος είναι να αυξηθεί σταδιακά η ανοχή του στην παρουσία, την εξερεύνηση και τελικά τη γεύση νέων τροφίμων. Η εξέλιξη μπορεί να μοιάζει αργή, αλλά κάθε στάδιο έχει αξία: να αντέχει ένα τρόφιμο στο τραπέζι, να το αγγίζει, να το μυρίζει, να το φιλά ή να το δοκιμάζει με την άκρη της γλώσσας.

Δημιουργήστε προβλέψιμο πλαίσιο στα γεύματα

Τα παιδιά συνήθως ανταποκρίνονται καλύτερα όταν ξέρουν τι να περιμένουν. Ένα σταθερό πρόγραμμα με κύρια γεύματα και μικρά σνακ μειώνει το συνεχές τσιμπολόγημα και επιτρέπει να εμφανιστεί φυσιολογική πείνα. Δεν χρειάζονται τέλειες ώρες, αλλά βοηθά να υπάρχουν σαφή διαστήματα ανάμεσα στις ευκαιρίες για φαγητό.

Στο τραπέζι, ο γονέας αποφασίζει τι φαγητό προσφέρεται, πότε και πού. Το παιδί αποφασίζει αν θα φάει και πόσο. Αυτή η κατανομή ρόλων προστατεύει τη σχέση με το φαγητό: ο ενήλικας προσφέρει επιλογές με ηρεμία και το παιδί διατηρεί το δικαίωμα να ακούει τα σήματα πείνας και κορεσμού του.

Συνδυάστε το γνώριμο με το νέο

Σε κάθε γεύμα είναι χρήσιμο να υπάρχει τουλάχιστον μία τροφή που το παιδί ήδη αποδέχεται. Δίπλα της μπορεί να μπει μια πολύ μικρή ποσότητα από μια τροφή που μαθαίνει να ανέχεται. Το νέο τρόφιμο δεν χρειάζεται να αναμειγνύεται με το αγαπημένο του παιδιού, ούτε να παρουσιάζεται ως τεστ επιτυχίας.

Η αλλαγή μπορεί να γίνει σταδιακά, ακολουθώντας τα χαρακτηριστικά που ήδη προτιμά το παιδί. Αν δέχεται μόνο τραγανά τρόφιμα, ίσως το επόμενο βήμα είναι ένα άλλο τραγανό λαχανικό ή μια παραλλαγή παρόμοιας υφής. Αν τρώει μόνο ένα συγκεκριμένο ζυμαρικό, μπορεί αρχικά να αλλάξει το σχήμα και αργότερα η σάλτσα. Η πρόοδος δεν είναι πάντα γραμμική, και η επανάληψη είναι αναμενόμενη.

Αφήστε χώρο για εξερεύνηση

Το φαγητό είναι αισθητηριακή εμπειρία, όχι μόνο διατροφική ανάγκη. Η συμμετοχή του παιδιού στο πλύσιμο λαχανικών, στην ανάμειξη υλικών, στο στρώσιμο του τραπεζιού ή στην επιλογή ενός φρούτου μπορεί να μειώσει την απειλή του αγνώστου. Δεν είναι απαραίτητο να δοκιμάσει ό,τι βοήθησε να ετοιμαστεί.

Η εξερεύνηση εκτός ώρας γεύματος είναι συχνά πιο εύκολη. Παιχνίδι με ζύμη, μαγείρεμα, ταξινόμηση τροφίμων ανά χρώμα ή χρήση κουπ πατ μπορούν να αυξήσουν την εξοικείωση, ιδιαίτερα σε παιδιά με αισθητηριακή ευαισθησία. Αν όμως το παιδί δυσφορεί έντονα, δεν το πιέζουμε να αγγίξει υλικά. Η σταδιακή έκθεση πρέπει να παραμένει ασφαλής και ανεκτή.

Χρησιμοποιήστε ουδέτερη γλώσσα

Αποφύγετε χαρακτηρισμούς όπως «καλό» και «κακό» φαγητό, καθώς και σχόλια για την ποσότητα που έφαγε το παιδί. Αντί για «μπράβο που έφαγες όλο το μπρόκολο», μπορείτε να πείτε «είδα ότι το μύρισες σήμερα» ή «το έβαλες στο πιάτο σου». Έτσι αναγνωρίζετε την προσπάθεια χωρίς να μετατρέπετε το φαγητό σε μέσο επιβράβευσης.

Οι ανταμοιβές, η απειλή ότι δεν θα υπάρξει επιδόρπιο και η επιμονή μέχρι να αδειάσει το πιάτο μπορεί να έχουν βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα, αλλά συχνά ενισχύουν το άγχος και την άρνηση. Το ίδιο ισχύει όταν ετοιμάζονται αμέσως διαφορετικά γεύματα κάθε φορά που το παιδί αρνείται κάτι. Χρειάζεται ευελιξία, όχι όμως ένας κύκλος όπου η αποφυγή οδηγεί σταθερά σε πιο περιορισμένες επιλογές.

Πότε η επιλεκτικότητα χρειάζεται αξιολόγηση

Δεν υπάρχει ένας «σωστός» αριθμός τροφών που να ισχύει για όλα τα παιδιά. Σημασία έχουν η ποικιλία στη διατροφή, η πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, η ανάπτυξη, η διάρκεια της δυσκολίας και το πόσο επηρεάζεται η ζωή της οικογένειας. Η αξιολόγηση από παιδίατρο και εξειδικευμένους επαγγελματίες είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν παρατηρούνται τέσσερα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

• απώλεια βάρους, ανεπαρκής πρόσληψη βάρους ή ανησυχία για τη σωματική ανάπτυξη,
• βήχας, πνιγμός, πόνος, εμετός ή συχνή δυσκολία κατά το μάσημα και την κατάποση,
• πολύ περιορισμένο ρεπερτόριο τροφών ή αποκλεισμός ολόκληρων ομάδων τροφίμων,
• έντονη δυσφορία, πανικός ή συγκρούσεις που επαναλαμβάνονται σε κάθε γεύμα,
• αποφυγή κοινωνικών δραστηριοτήτων, όπως φαγητό στο σχολείο, σε γιορτές ή σε εστιατόρια.

Η διεπιστημονική αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει τον παιδίατρο, λογοθεραπευτή με εμπειρία στη σίτιση και κατάποση, εργοθεραπευτή για αισθητηριακές και λειτουργικές ανάγκες, διαιτολόγο και, όπου χρειάζεται, επαγγελματία ψυχικής υγείας. Δεν χρειάζονται όλες οι ειδικότητες σε κάθε περίπτωση. Η επιλογή εξαρτάται από τα ευρήματα και τις ανάγκες του παιδιού.

Η θεραπεία σίτισης είναι εξατομικευμένη

Σε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα θεραπείας σίτισης, η ομάδα δεν προσπαθεί απλώς να προσθέσει τρόφιμα στη λίστα. Αξιολογεί το ιατρικό και διατροφικό ιστορικό, τις δεξιότητες μάσησης και κατάποσης, το αισθητηριακό προφίλ, τη στάση στο τραπέζι, τις οικογενειακές ρουτίνες και τις συναισθηματικές αντιδράσεις του παιδιού.

Μερικές φορές η προτεραιότητα είναι να βελτιωθεί η άνεση στη μάσηση ή η στάση του σώματος. Άλλες φορές χρειάζεται να αντιμετωπιστεί η δυσκοιλιότητα, να ενισχυθεί η διατροφική επάρκεια ή να μειωθεί το άγχος γύρω από το γεύμα. Στο Talk the Talk Cyprus, η συνεργασία ανάμεσα στις κατάλληλες ειδικότητες επιτρέπει η παρέμβαση να προσαρμόζεται στο παιδί και όχι το παιδί σε ένα άκαμπτο πλάνο.

Οι γονείς έχουν καθοριστικό ρόλο, επειδή οι περισσότερες ευκαιρίες μάθησης συμβαίνουν στο σπίτι. Η θεραπευτική καθοδήγηση πρέπει να είναι εφαρμόσιμη στην πραγματική οικογενειακή ζωή, με πρακτικές που χωρούν σε ένα πρωινό πριν το σχολείο ή σε ένα κουρασμένο βραδινό και όχι μόνο σε ιδανικές συνθήκες.

Η πρόοδος στη σίτιση χτίζεται όταν το παιδί νιώθει ασφάλεια, οι γονείς νιώθουν υποστήριξη και οι στόχοι είναι ρεαλιστικοί. Ένα ήρεμο γεύμα, μια νέα τροφή που έμεινε στο πιάτο ή ένα παιδί που τόλμησε να την αγγίξει μπορεί να είναι το επόμενο ουσιαστικό βήμα.