Γιατί το παιδί μασάει δύσκολα; Αιτίες και βοήθεια

Το παιδί κρατά την μπουκιά στο στόμα, καταπίνει χωρίς να μασήσει αρκετά ή δέχεται μόνο πολύ μαλακές τροφές. Είναι εύλογο να αναρωτιέστε γιατί το παιδί μασάει δύσκολα, ιδιαίτερα όταν το γεύμα γίνεται πηγή άγχους για όλη την οικογένεια. Η δυσκολία στη μάσηση δεν είναι πάντοτε ένδειξη ενός σοβαρού προβλήματος, όμως όταν επιμένει αξίζει προσεκτική διερεύνηση, γιατί η μάσηση είναι μια σύνθετη δεξιότητα που επηρεάζει τη διατροφή, την ασφάλεια και την αυτονομία του παιδιού.

Τι απαιτεί η μάσηση

Για να μασήσει αποτελεσματικά, ένα παιδί χρειάζεται να συντονίσει πολλά πράγματα ταυτόχρονα: να δαγκώσει την τροφή, να τη μετακινήσει με τη γλώσσα προς τα πίσω δόντια, να κάνει ρυθμικές κινήσεις με τη γνάθο και να σχηματίσει μια ασφαλή μπουκιά πριν καταπιεί. Χρειάζεται επίσης να αντέχει τις υφές, τις μυρωδιές και την αίσθηση της τροφής μέσα στο στόμα.

Η δεξιότητα αυτή αναπτύσσεται σταδιακά. Μερικά παιδιά χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να προσαρμοστούν σε νέες υφές, ειδικά μετά την εισαγωγή στερεών τροφών. Ωστόσο, όταν το παιδί αποφεύγει συστηματικά τροφές που αντιστοιχούν στην ηλικία του, κουράζεται πολύ στα γεύματα ή παρουσιάζει βήχα και πνιγμονές, η δυσκολία δεν πρέπει να αποδίδεται απλώς στην «ιδιοτροπία».

Γιατί το παιδί μασάει δύσκολα;

Η απάντηση εξαρτάται από το παιδί, την ηλικία, το αναπτυξιακό του ιστορικό και τα συμπτώματα που συνοδεύουν το γεύμα. Συχνά, περισσότεροι από ένας παράγοντες συνυπάρχουν.

Καθυστέρηση στην ανάπτυξη στοματοκινητικών δεξιοτήτων

Ορισμένα παιδιά δεν έχουν ακόμη κατακτήσει καλά τις κινήσεις της γλώσσας και της γνάθου που απαιτούνται για τη μάσηση. Μπορεί να δαγκώνουν μόνο με τα μπροστινά δόντια, να μην μεταφέρουν την τροφή στα πλάγια του στόματος ή να καταπίνουν μεγάλα κομμάτια σχεδόν αμάσητα.

Η χαμηλή μυϊκή δύναμη ή αντοχή στην περιοχή του στόματος μπορεί επίσης να κάνει το μάσημα κουραστικό. Το παιδί ενδέχεται να χρειάζεται υπερβολικό χρόνο για ένα γεύμα, να αφήνει τροφή στα μάγουλα ή να προτιμά πουρέδες και πολύ μαλακές επιλογές, επειδή απαιτούν λιγότερη προσπάθεια.

Αισθητηριακή ευαισθησία στις υφές

Για μερικά παιδιά, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η κίνηση αλλά η αίσθηση. Μια τραγανή, ινώδης, κολλώδης ή ανομοιόμορφη υφή μπορεί να προκαλεί έντονη δυσφορία. Το παιδί ίσως κάνει μορφασμούς, φτύνει την τροφή, αρνείται να την αγγίξει ή δέχεται μόνο τροφές συγκεκριμένης θερμοκρασίας και σύστασης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «έχει κακές συνήθειες». Η αισθητηριακή επεξεργασία επηρεάζει πραγματικά το πώς βιώνεται ένα γεύμα. Η πίεση να φάει μπορεί να αυξήσει την άρνηση και να συνδέσει την τροφή με φόβο ή σύγκρουση.

Εμπειρίες που έχουν δημιουργήσει φόβο

Ένα επεισόδιο πνιγμονής, έντονου εμετού, παλινδρόμησης ή δύσκολης κατάποσης μπορεί να κάνει το παιδί ιδιαίτερα προσεκτικό με το φαγητό. Ακόμη κι αν το αρχικό ιατρικό ζήτημα έχει βελτιωθεί, ο φόβος για ορισμένες υφές μπορεί να παραμένει.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η άρνηση δεν είναι πείσμα. Είναι ένας τρόπος με τον οποίο το παιδί προσπαθεί να νιώσει ασφαλές. Η υποστήριξη χρειάζεται να είναι σταδιακή, προβλέψιμη και χωρίς εξαναγκασμό.

Στοματική υγεία και ανατομικοί παράγοντες

Πόνος στα δόντια, τερηδόνα, ουλίτιδα, πληγές στο στόμα ή δυσφορία κατά την οδοντοφυΐα μπορούν να μειώσουν σημαντικά τη διάθεση για μάσηση. Κάποιες φορές υπάρχουν ζητήματα που σχετίζονται με τη σύγκλειση των δοντιών, τη γνάθο ή άλλες ανατομικές ιδιαιτερότητες και χρειάζονται έλεγχο από τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας.

Αν η δυσκολία εμφανίστηκε ξαφνικά σε ένα παιδί που προηγουμένως μασούσε άνετα, είναι καλό να διερευνηθεί πρώτα το ενδεχόμενο πόνου ή ιατρικής αιτίας.

Ιατρικοί και αναπτυξιακοί παράγοντες

Δυσκολίες στη μάσηση μπορεί να συνδέονται με πρόωρη γέννηση, νευροαναπτυξιακές διαφορές, ιστορικό σίτισης με σωλήνα, αναπνευστικές δυσκολίες ή άλλες ιατρικές καταστάσεις. Δεν έχουν όλα τα παιδιά με αυτές τις εμπειρίες δυσκολία στη σίτιση, ούτε κάθε δυσκολία στη μάσηση υποδηλώνει κάποια διάγνωση.

Ακριβώς γι’ αυτό η αξιολόγηση χρειάζεται να είναι εξατομικευμένη. Δεν αρκεί να μετρήσουμε ποιες τροφές τρώει το παιδί. Χρειάζεται να κατανοήσουμε πώς κάθεται, πώς δαγκώνει, πώς χειρίζεται την τροφή στο στόμα, πότε δυσφορεί και ποιο είναι το συνολικό του αναπτυξιακό και ιατρικό προφίλ.

Ποια σημάδια χρειάζονται αξιολόγηση

Η περιστασιακή προτίμηση στις μαλακές τροφές δεν είναι από μόνη της ανησυχητική. Χρειάζεται όμως να ζητήσετε αξιολόγηση όταν η δυσκολία επιμένει ή επηρεάζει την ανάπτυξη και την καθημερινότητα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν το παιδί βήχει, πνίγεται ή αλλάζει η φωνή του μετά το φαγητό, όταν κρατά τροφή στο στόμα για πολλή ώρα, όταν κάνει συχνά εμετό ή δείχνει έντονο φόβο στο γεύμα. Σημαντικά σημάδια είναι επίσης η πολύ περιορισμένη ποικιλία τροφών, η αδυναμία μετάβασης σε υφές κατάλληλες για την ηλικία, τα γεύματα που διαρκούν υπερβολικά και η ανεπαρκής πρόσληψη βάρους ή υγρών.

Σε περίπτωση συχνού πνιγμού, δυσκολίας στην αναπνοή, επίμονου βήχα κατά τη σίτιση ή υποψίας αφυδάτωσης, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με παιδίατρο ή επείγουσα ιατρική φροντίδα, ανάλογα με τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων.

Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι χωρίς πίεση

Η καθημερινή υποστήριξη έχει αξία, αρκεί να μην μετατρέπεται σε θεραπεία χωρίς καθοδήγηση ή σε μάχη στο τραπέζι. Ξεκινήστε προσφέροντας στο παιδί σταθερή θέση καθίσματος: η πλάτη να στηρίζεται και τα πόδια να πατούν σε σταθερή επιφάνεια. Η σωστή στάση βοηθά τον έλεγχο του κορμού, της γνάθου και της κατάποσης.

Προσφέρετε μικρές ποσότητες και κόψτε την τροφή με τρόπο που να είναι ασφαλής για το επίπεδο μάσησης του παιδιού. Η μετάβαση στις υφές χρειάζεται μικρά βήματα. Ένα παιδί που δέχεται μόνο λείες τροφές ίσως μπορέσει αρχικά να ανεχθεί έναν πιο παχύ πουρέ ή μια γνώριμη τροφή με ελάχιστα μαλακά κομματάκια. Η πρόοδος δεν είναι πάντα γραμμική.

Κρατήστε το κλίμα ήρεμο. Αντί για «μάσησε καλά», μπορείτε να περιγράφετε με φυσικό τρόπο αυτό που κάνετε εσείς: «Εγώ δαγκώνω ένα μικρό κομμάτι και το μασώ από τη μία πλευρά». Αποφύγετε την επιβράβευση που εξαρτάται από το αν θα καθαρίσει το πιάτο, καθώς και τον εξαναγκασμό να βάλει μια τροφή στο στόμα του. Η επαναλαμβανόμενη, χαμηλής πίεσης έκθεση είναι συνήθως πιο βοηθητική από την πίεση.

Μην αλλάζετε μόνοι σας τις υφές προς πιο δύσκολες αν το παιδί παρουσιάζει πνιγμονές, έντονο βήχα ή εμφανή δυσκολία στην κατάποση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ασφάλεια προηγείται της εξάσκησης.

Πώς βοηθά μια διεπιστημονική αξιολόγηση

Η θεραπεία σίτισης μπορεί να αξιολογήσει τον τρόπο που το παιδί δαγκώνει, μασά και διαχειρίζεται την τροφή, αλλά και τους αισθητηριακούς, συμπεριφορικούς και συναισθηματικούς παράγοντες που επηρεάζουν το γεύμα. Ανάλογα με τις ανάγκες, μπορεί να συνεργαστούν λογοθεραπευτής με εξειδίκευση στη σίτιση, εργοθεραπευτής, διατροφολόγος, παιδίατρος, οδοντίατρος ή επαγγελματίας ψυχικής υγείας.

Στο Talk the Talk Cyprus, η διεπιστημονική προσέγγιση επιτρέπει να εξετάζεται το παιδί ως σύνολο και όχι μόνο ως μια λίστα τροφών που αποφεύγει. Ο στόχος δεν είναι να «αναγκαστεί» να φάει, αλλά να αναπτύξει ασφαλείς δεξιότητες, μεγαλύτερη άνεση με τις υφές και μια πιο θετική σχέση με το γεύμα.

Η δυσκολία στη μάσηση μπορεί να βελτιωθεί ουσιαστικά όταν κατανοήσουμε τι την προκαλεί και όταν το παιδί λάβει υποστήριξη στο κατάλληλο επίπεδο. Ένα ήρεμο, ασφαλές γεύμα και μια έγκαιρη αξιολόγηση μπορούν να γίνουν η αρχή για περισσότερη αυτοπεποίθηση – τόσο για το παιδί όσο και για την οικογένεια.